Examens écrits secourisme & Physiologie de l'effort (27 maart 2011)

’s Morgens starten we met een uurtje examen EHBO. Het valt op zich goed mee, enkel bij één vraag wist ik het antwoord absoluut niet, de betekenis van epistaxis, maar blijkbaar was ik niet de enige. Het waren 47 gesloten meerkeuzevragen (zonder giscorrectie), het overgrote deel is voor de hand liggend, bij sommige moet je wat meer nadenken. Op het eind komen drie open vragen waarbij je moet aangeven op basis van een foto van een ‘ongeval’ hoe je tewerk zou gaan. Uiteindelijk haalde ik 87%.

Daarna komt Chantal Scohy ons meer vertellen over ‘physiologie de l’effort’. Ze is zelf een ervaren Accompagnateur en Montagne, oefent zowat alle bergsporten uit en trainde vroeger Muriel Sarkany (één van de beste klimsters van het land). De verschillende bronnen van energie worden uit te doeken gedaan. We krijgen tips hoe we hiermee rekening houden bij het begeleiden van een groep. Daarna komt de fysieke voorbereiding voor bergwandelen aan bod.

Na enkele uren theorie is het tijd om alles in de praktijk om te zetten. We verplaatsen ons naar het nabij gelegen klimmassief ‘les Grands Malades’ waar we uitkijken over Namen en de Maas.

Ieder van ons krijgt de opdracht om een post van het conditieparcours te maken. We kiezen zelf wat we doen. Mogelijkheden genoeg, het terrein bestaat uit rotsen, een bos, een steile flank en een steil en wankel blokkenterrein. Ik maak een traversee langsheen de flank en met op het eind een beklimming en afdaling door los grint. Techniek is hier belangrijker dan snelheid. Uiteindelijk komen we samen tot een erg gevarieerd maar pittig parcours. Sommige zijn erg inventief geweest in het vinden van klinkende namen zoals ‘Pierrier en feu’ (waarbij een leeg brandblusapparaat verplaatst moet worden).

We draaien rond en ieder bezoekt elke post gedurende 4 minuten. Met het warme weer is het zweten geblazen. We eindigen met stretchoefeningen die we al staand kunnen doen om later ook als tochtbegeleider te gebruiken bij groepen. Moe maar voldaan na een druk cursusweekendje rijd ik terug naar huis.

Conduite de groupe & Géographie humaine et physique (26 maart 2011)

Afspraak om 9u op de Esplanade aan de Citadel van Namen. Ik laat de auto beneden achter en warm op met een klim naar de top van de heuvel. Benoît Dekempenart is bergsporter en een ervaren coach van werknemers en leidinggevenden. Via een oefening over vooroordelen, wordt ons duidelijk gemaakt dat de eerste indruk als begeleider heel belangrijk is.

We gaan ook in wat je allemaal kan verwachten van persoonlijkheden in een groep. Benoît vergelijkt me met een 'Cheval': "Il est de votre côté, il a du bon sens, est écouté de tous. Si vous êtes en difficulté, donnez-lui la parole, il vous sauvera. Il est parfois difficile à découvrir car il parle peu".

We eindigen met een rollenspel waarbij we in groepjes van drie een tocht aan een divers publiek voorstellen. Aan ons om goed te reageren op vragen en soms bizarre gedragingen van de luisteraars. Het is leuk om de andere deelnemers bezig te zijn, ieder heeft zijn eigen persoonlijkheid en stijl. Odile springt er uit met haar enthousiasme en charismatische aanpak. Alain, in het echte leven kolonel bij de para’s in Marche-les-Dames, is duidelijk gewend om briefings te geven waarbij weinig weerwerk wordt gegeven. ‘Pas de questions?! On n’y va!’.

Na een heerlijke picknick in het zonnetje, trekken we wat tegen ons goesting terug naar binnen voor 4 uur les over geologie. Het wordt toch wat opfrissing van het middelbaar (soorten gesteenten, platentektoniek, vorming van het gebergte, erosie, hydrografie, klimaat…) met veel foto’s om dit zo goed mogelijk te kunnen visualiseren.

Op zich boeiende materie en goed uitgelegd maar de namiddagdip en de overvloed van informatie zorgen ervoor dat de concentratie niet altijd even optimaal is. Op het eind heb ik weer een lijstje van boeken om mijn bergbibliotheek uit te breiden. Wat achtergrondliteratuur zal handig zijn om de stages voor te bereiden en wat meer inhoud te geven.

’s Avonds rijd ik naar het Buitenshuis in Natoye bij Wim en Veerle, op een twintigtal minuten van Namen. Ze bakken mijn pizza en ik schuif mee aan tafel voor een gezellige babbel over IJsland, het drogen van voeding en andere exploten.

Météorologie (19 maart 2011)

De cursus weerkunde wordt gegeven door Arnaud Dewez die zijn eigen trekkingbureau heeft opgericht. Ik had hem eerder al eens als lesgever bij een cursus veiligheid en touwgebruik.

Doel van deze cursus in niveau 1 is vooral een inzicht krijgen in de belangrijkste fenomenen zoals wind, fronten, neerslag, inversie, föhn… De verschillende types wolken komen nog niet aan de beurt, dat is voor niveau 2. Hoewel ik al een cursus over dit thema volgde, merk ik toch dat herhaling nuttig is om mijn kennis op te frissen.

Responsabilité civile et pénale - Assurances (27 februari 2011)

Doordat de les verplaatst is van zaterdag naar zondag kan ik niet aanwezig zijn doordat ik o.a. een lezing 'Hoe word je trekker' zou geven op de Reismarkt in Brugge. Blijkbaar is een korte test afgenomen op het einde. Hoedanook wordt er nog een schriftelijk examen afgenomen tijdens de stage in Wallonië.

Secourisme Pratique (19 februari 2011)

Gedurende de ochtend verhuizen we in groepjes van drie van de ene post naar de andere. Reanimatie en AED worden geoefend; de stabiele zijligging (Position Laterale de Sécurité) en evacuatie komen aan bod; enkele cases vb. hoogteziekte, epilepsie worden mondeling besproken; we verzorgen wonden en de laatste post is een simulatie. Iedereen komt eens als ‘secourist’, ‘getuige’ en ‘opgeroepen hulpverlener’ aan de beurt. De laatste vertelt wat de getuige hem heeft doorgegeven van informatie.

In de namiddag gaan we verder met simulaties maar dan in groepjes van 5. Er zijn telkens twee slachtoffers, twee secouristen en een hulpverlener. Van zo’n oefeningen leer je altijd veel bij. Een goede balans opmaken van de situatie en dan stap voor stap tewerk gaan, zijn de twee belangrijkste aandachtspunten.

Secourisme Théorie (12 februari 2011)

Marc Nootens heet ons welkom op de EHBO-cursus. Een medisch comité van ervaren dokters en verplegers zetten de leerlijnen uit bij de CAB. Vijf ervan presenteren vandaag diverse thema’s: état de choc, la chaîne des secours, diarrhee du voyageur, pathologies cardiaques, diabetes, warmte en koude, epilepsie, traumatologie, medische voorbereiding, EHBO-kit verzorging van wonden (soins des plaies), hoogteziekte (mal aigu des montagnes) en reanimatie en AED (automatische externe defibrillator). Bijzonder boeiend en toegepast op de praktijk van de bergsport. Af en toe heb ik wat last om te volgen omdat ik de Franstalige terminologie niet beheers. Bij het voorbereiden van het examen zal ik er mijn woordenboek moeten bijhalen. In de loop van de dag stapelt de informatie zich alsmaar op en met een vol hoofd keren we dan ook huiswaarts.

Inleiding (5 februari 2011)

Het is wachten tot 5 februari voor de start van de opleiding. Mark Rossignol doet zijn inleiding over de planning en geeft ons meteen wat opdrachten mee:

• Voorbereiden van 2 dagwandelingen in de Ardennen (inclusief omschrijving en kaartje)
• Maken van 20 fiches (10 voor de Ardennen, 10 voor de Alpen) met kenmerken van veel voorkomende dieren of planten. Bij 4 van de thema’s (2 zelf gekozen, 2 ‘spontane’ vragen) zullen we mondeling tijdens de 2 stages toelichting moeten geven.

We hebben ook een lijstje met een 58tal dieren en planten uit onze regio en 51tal uit de bergen die we moeten kunnen herkennen en waarbij we bij drie vierden een anekdote kunnen vertellen.

Mijn voorgevoel dat ik aan dit luik het meeste werk ga hebben, wordt bevestigd. Van een Accompagnateur wordt verwacht dat je dat ‘beetje meer’ kunt geven aan de deelnemers door je kennis van fauna en flora, geologie, patrimonium, gastronomie…

Het sportieve luik heeft de boventoon in mijn tochten en ik heb enkel fragmentarische kennis van de omgeving, die ik vooral opzoek als ik achteraf een reisverslag schrijf, of als ik de gefotografeerde bloemen tracht te herkennen.

Daarna is het de beurt van Roland Troosters om het opleidingsstramien van ADEPS uit te leggen. Hij beschikt over heel wat ervaring waardoor het geen saaie presentatie wordt maar toch wat inzichten geeft. Achteraf helpt hij me per email ook verder met mijn vragen over assimilatie tussen BLOSO en ADEPS.

Het is vergeefs wachten op de docent voor fysiologie zodat ik veel vroeger dan verwacht terug huiswaarts mag rijden. Uiteindelijk ben ik evenlang onderweg geweest als opleiding heb gehad, maar ja, zo heb ik dan toch nog tijd voor het huishouden...

Ingangsproef (17 oktober 2010)

Met vertrouwen reis ik af naar de ingangsproeven in Falmagne tussen Lesse en Maas. Om de 3 minuten gaan we van start voor een lustocht van 19,6km en 400m positieve hoogtemeters, te doen binnen een tijd van 4u45. Ieder heeft een rugzak van om en bij de 10kg bij (8kg voor de vrouwen/ 10kg voor de mannen, water en voeding niet meegerekend). Ik ga als 8ste van de 11 van start. De benen voelen goed en ik schiet meteen uit te startblokken. Ik stap stevig door en in de afdalingen versnel ik met kleine looppassen om de knieën niet te veel te belasten. Het parcours is gemakkelijk te volgen, het eerste stuk via de witrode GR-tekens en het laatste stuk via de topografische kaart. Deels verhard, deels onverhard. Onderweg passeer ik Nicolas die meteen kiest om aan te sluiten. Ik blijf dus gemotiveerd om het tempo hoog te houden. Op de laatste klim laat ik hem achter en uiteindelijk kom ik als eerste van de deelnemers aan. De benen laten zich al voelen maar ik ben tevreden (2u45).

Daarna neem ik het iets rustiger bij de oriëntatieproef van 7,2 kilometer en 200 positieve hoogtemeters, die biedt overwegend geen problemen als was het op enkele punten wel uitkijken. Uiteindelijk raakt iedereen door de ingangsproeven en voelen mijn benen nog enkele dagen stijf aan.

Voorbereidingsdag van de ingangsproef (12 september 2010)

Maar pas terug van IJsland, spoor ik ietwat vermoeid naar Godinne aan de Maas. Mark Rossignol, coördinator van de opleiding niveau 1, ontvangt ons hartelijk. De regengoden houden nog even hun adem in als we ’s morgens in kleine groepjes een wandeling doen in de prachtige omgeving. Doel is om nog wat tips rond kaart en kompas te krijgen. ’s Namiddags doen we dan solo een oriëntatietocht waarbij we van het ene controlepunt naar het andere lopen/wandelen en telkens moeten knippen. Zo hebben we meteen een idee hoe het er aan toe zal gaan op de ingangsproef. Iedereen heeft een andere combinatie en zo kan je niemand volgen. Etienne en ik zijn de snelste van de groep. De laatste balise is echter onvindbaar. Tussen mensenhoge varens en doornige takken baan ik me een weg naar de ‘chantoire’ (waar water verdwijnt in de grond) maar daar is van het oranjewitte baken niets te bekennen. Blijkt dat de weelderige vegetatie ook Pol Gillet, de maker van het parcours, heeft afgeschrikt en hij het baken aan de rand van de wei heeft gehangen.

Opleiding tot Accompagnateur en Montagne

Ik schreef me tijdens de zomer van 2010 in voor de opleiding tot bergwandelgids bij de CAB, de Waalse tegenhanger van de KBF. Die draagt nog steeds de oorspronkelijke naam van de oudste bergsportvereniging van het land: Club Alpin Belge.

De CAB organiseert een opleiding tot ‘Accompagnateur en Montagne’, een professioneel diploma van bergwandelgids dat internationaal erkend is door de UIMLA (International Mountain Leader Association). In het Vademecum staat alles beschreven, maar hierna geef ik concreet weer hoe het precies wordt georganiseerd.

De opleiding behelst 3 niveaus:

• Niveau 1 (zomer, heuvels): Dit niveau heeft als doel om de kandidaten tot het niveau te brengen dat nodig is voor niveau 2. Het programma bestaat uit een hele reeks van theorie- en praktijklessen, een 3-daagse didactische stage in Wallonië en een 4-daagse didactische stage in de Vercors. Daarna moet je zelf tochten begeleiden onder toezicht van een stagebegeleider, minstens 5 dagen die desgewenst op te splitsen zijn.
• Niveau 2 (zomer, bergen): dit niveau is vergelijkbaar met dat in Frankrijk. Hier ligt vooral de nadruk op praktijk. Er zijn nog twee zaterdagen theorie, een driedaagse in de Ardennen en vervolgens aaneensluitend 12-daagse didactische stage in de Alpen. Daarna moet je zelf opnieuw voor minstens 5 dagen begeleiden bij de UCPA/ADEPS des Arcs in Bourg-Saint-Maurice of indien te veel vraag elders in Frankrijk (heeft te maken met de samenwerking met de Fransen bij de oprichting van de cursus in Wallonië).
• Niveau 3 (winter, bergen): ook hier ligt opnieuw de nadruk vooral op de praktijk. Er worden nog enkele weekends theorie gegeven en er zijn twee didactische stages van elk een week.

Voor elk niveau moeten ingangsproeven worden afgelegd. Niveau 1 wordt laagdrempelig gehouden, iedereen met wat conditie en kennis van kaart hieraan kan deelnemen. Niveau 2 is echter een ander paar mouwen, de ingangsproeven zijn wat fysiek en oriëntatie betreft vergelijkbaar met die van Frankrijk, ze vinden dan ook plaats in de Vogezen. In 2010 slaagde maar de helft van de deelnemers in de proef. Een sterke fysieke conditie, tredzekerheid in moeilijk terrein en een degelijke kennis van navigatie zijn naar verluidt absoluut noodzakelijk. Het is me nog niet duidelijk wat de ingangsproeven van niveau 3 precies inhouden. Wellicht gaat het om een winterse nachtoriëntatieproef die niet van de poes blijkt te zijn.

Niveau 1 wordt jaarlijks georganiseerd, niveau 2 en 3 op dit moment maar tweejaarlijks. De opleidingsjaren sluiten dus niet altijd naadloos aan. Dit heeft zijn voor- en nadelen. Het is vooral handig voor wie de opleiding combineert met een fulltime job en/of zijn ervaring nog wil opbouwen. Wie zijn diploma snel wil halen, kijkt misschien beter uit naar een opleiding in het buitenland. Houd er dan wel rekening mee dat de ingangsproeven niet van de poes kunnen zijn en de slaagkans bijzonder laag is vb. Frankrijk.

De voertaal is uiteraard het Frans. Er wordt verwacht dat de lessen en stages allemaal gevolgd worden, al worden er wel uitzonderingen toegestaan vb. door ziekte of werk. De theorielessen van niveau 1 vinden voornamelijk plaats in het ADEPS-centrum in Jambes, maar ook andere locaties zijn mogelijk.

Naast het luik dat de CAB organiseert, is er ook een algemeen gedeelte bij ADEPS (de tegenhanger van BLOSO). Voor niveau 1 is dit niet het geval (niveau initiator in Vlaanderen), maar wel voor niveau 2 (niveau instructeur/trainer B in Vl) en 3 (niveau trainer A in Vl). De examens zijn multiple choice met giscorrectie en niet eenvoudig. Ik heb ervoor gekozen om bij BLOSO de opleidingen te volgen in 2012 want ik heb al de initiatorcursus achter de rug en kan van wat vrijstellingen genieten. Bovendien zijn de lessen en examens in het Nederlands.

De Klim- en Bergsportfederatie heeft intussen plannen om de opleiding te organiseren in Vlaanderen maar het is nog koffiedik kijken hoe dat precies in zijn werk gaat gaan. Een 5tal gediplomeerde sportkaders van de KBF volgen nu een versneld programma bij de CAB om hun diploma gelijk gesteld te krijgen met niveau 2 en daarna ook niveau 3 te behalen (update: maar 2 van de 5 zijn door de lastige ingangsproeven geraakt). Voor 2013 zal de opleiding in Vlaanderen alleszins niet van start gaan. Initiator Bergwandelen zou in 2012 niet (meer) georganiseerd worden.

Wat voorafging...

Nadat ik op mijn 17^de voor het eerst een trektocht in England ondernam, groeide de passie voor het hiken zowat exponentieel. Op mijn 21^ste ging ik voor de eerste keer mee met een georganiseerde reis, een huttentocht in de Alpen met Te Voet. De gids raadde me aan een cursus tot bergwandelgids te volgen maar ik voelde me er nog niet klaar voor. Op mijn 24^ste had ik intussen al drie kampeertrektochten in het hooggebergte en een eerste tocht op sneeuwschoenen achter de rug. Ik informeerde me voor het eerst bij de Klim- en Bergsportfederatie (net na de fusie tussen de BAC en VBSF) voor de opleiding tot ‘Initiator Bergwandelen’. Het was zeer onduidelijk wanneer die precies georganiseerd zou worden. De moeizame communicatie en mijn jeugdig ongeduld zorgde ervoor dat ik snel door had dat ik niet moest wachten op een diploma om tochten te begeleiden en andere initiatieven te nemen. Ik lanceerde mijn eerste oproep op www.hiking.be voor een tweedaagse in de Ardennen. En al snel kreeg ik een mailtje van de Ronsers, een niet-commerciële trekkersgroep, of ik niet voor hen tochten wou begeleiden. Zo was ik meteen verzekerd en kon ik mijn tochten ook aankondigen via hun tijdschrift. Daarnaast engageerde ik me als bestuurslid bij de Oost-Vlaamse Bergsportvereniging voor het organiseren van wandeltochten, clubavonden en opleidingen.

Ik volgde enkele kortere opleidingsmodules via de Klim- en Bergsportfederatie en de Bergstijgers: Outdoor EHBO, kaart en kompas, weerkunde, touwgebruik en veiligheid, bergwandelen B en lawinekunde. Daarnaast deed ik ook nog twee winterstages (http://debbie.hiking-info.net/cursussen/).

In het najaar van 2009 werd de cursus Initiator terug georganiseerd. Ik nam deel aan de lastige ingangsproeven gedurende een weekend in de Ardennen, volgde daarna module 1 en 2 van de opleiding in Willebroek, en slaagde voor het examen (1 herexamen voor reanimatie). In de zomer van 2010 zou module 3 (de stage) plaatsvinden. In de aanloop naar de stage kwam ik in aanvaring met de coördinator, dus besloot ik om niet verder te doen. Ondanks dat ik me aan de afspraken gehouden had, kon hij niet begrijpen dat de combinatie fulltime werken, huishouden en vrijwilligerswerk ervoor zorgt dat je moet plannen en niet alles kan laten vallen voor een cursus initiator, in zijn ogen ‘prioritair’. Ik had ook nog mijn stage voor de cursus sportverzorger en door het veranderen van werkgever was mijn verlof beperkt.